Anasayfa » GÜNÜN İÇİNDEN » Ubuntu’nun casus yazılımla imtihanı

Ubuntu’nun casus yazılımla imtihanı

GNU/Linux dağıtımlarından masaüstü ortamlarında en yaygın kullanılanı olan Ubuntu‘nun güncel sürümü 12.10 “Quantal Quetzal” Ekim ayında duyuruldu. Yeni sürümle beraber gelen geliştirmelerin yanısıra Ubuntu kullanıcıları arasında geçtiğimiz aylarda “can sıkıcı” konular da malesef çokça konuşuldu: Casus yazılım, gizlilik ihlali, suistimal, kullanıcıları reklam karşılığı satma… Havar linuxçular havar! :)

Özgür yazılım camiasının yüzünü yere düşüren, windowsçuya macosçuya maskara eden -biraz ciddileşelim- tartışmaların kaynağını yeni sürümle birlikte gelen “unity-lens-shopping” paketi ve marifetleri oluşturuyor. Geçen yıl 11.04 sürümüyle beraber Ubuntu’nun öntanımlı masaüstü ortamı olan Unity‘nin bilgisayarın lokal ortamında programlar, dosyalar, dizinler içerisinde birleşik olarak arama yapmaya izin veren “Dash”, yeni sürüm 12.10′la beraber online Amazon arama sonuçlarını da gösterecek şekilde entegre edildi. Kendi bilgisayarında kendi dosyaları içerisinde arama yapan Ubuntu kullanıcılarının önüne kendi dosyaları ile beraber “Daha fazla öneri” adı altında arama sözcükleri ile ilgili Amazon reklamları çıkmaya başladı.

Ubuntu, Canonical Ltd. tarafından (ama aynı zamanda da tüm dünyada çok sayıda gönüllü tarafından) geliştirilen bir GNU/Linux dağıtımı. Canonical şirketinin reklam anlaşmaları çerçevesinde online kitap-müzik-oyun-elektronik satış tekeli ve “dijital kelepçenin” (*) önde giden temsilcilerinden Amazon‘la anlaşması sonucu Unity lokal aramasına entegre edilen unity-lens-shopping’le kullanıcının girdiği arama satırı Canonical sunucuları üzerinden Amazon’a gönderiliyor ve buradan dönen sorgu kullanıcı bilgisayarında listeleniyor.

Yayınlandığı andan itibaren Ubuntu listelerinde, forumlarında başlayan kimisi gizlilik ihlaline dair ciddi suçlamalar içeren “Aramalarda uzak arama sonuçları dahil edilmemeli” ya da “Amazon’a doğrudan veri sızdırma” başlıklı şikayetler, kimisi ise “geek” kültürünün pırıltılarını taşıyan “grep -R komutu otomatik olarak amazon’da arama yapmıyor!” ya da “Casus yazılım Dash’le sınırlı kalmış!” tarzı muzip bug(hata) bildirimleri ile “Bunu kime sordunuz” diyen kullanıcılar ve geliştiricilerin yarattıkları baskı sonucu öncesinde uygulamanın reklamını yapan Canonical patronu Mark Shuttleworth bir dizi açıklamayla (**) uygulamayı savunmaya çalıştı, ardından bu özelliği pasifleştirme ayarı eklendi, bundan birkaç gün sonra da uygulamanın açılışına Yasal Uyarı eklenerek kullanıcılar konu hakkında bilgilendirilmeye başlandı.

Bu “düzeltmeler” doğal olarak kullanıcıların tepkilerini dindirmeye yetmedi. Ubuntu’yu kuran kullanıcının öntanımlı olarak gelen Unity masaüstü ortamında yine öntanımlı olarak kendi aramalarını Canonical’a gönderen shopping programcığının varlığı ve yayınlanan Yasal Uyarı’dan anladığımız kadarıyla bu özelliği pasifleştirmeyip Ubuntu’yu geldiği haliyle kullanan kullanıcının arama bilgilerinin “productsearch.ubuntu.com ile Facebook, Twitter, BBC ve Amazon gibi belirli üçüncü tarafların size arama sonucu döndürebilmesi için kullanılacaktır” durumu tepki yaratmaya devam ediyor.

Konuyu FSF sitesindeki makalesinde ele alan Özgür Yazılım Vakfı kurucusu hacker-filozof Richard Stallman, “Özgür yazılım casusluk yapmaz” sloganına gönderme yaparak “Artık, ‘Özgür yazılım casusluk yapmaz tabii Ubuntu değilse!’ mi dememiz gerekiyor? Bir GNU/Linux dağıtımı önereceğinizde Ubuntu’yu liste dışı bırakın” (***) diyerek oldukça sert çıkarken, konuyu ilk olarak ciddi anlamda gündeme taşıyan ve bu yaklaşımın tehlikelerine dikkat çeken dijital hak savunucusu Electronic Frontier Foundation -EFF de kamuoyunu uyardığı yazısında Ubuntu’ya şöyle çağrı yaptı:

– “Online arama sonuçlarını dahil et” özelliğini öntanımlı olarak pasif (kapalı) yapın. İnsanlar Ubuntu’yu kurup kullanmaya başladıkları anda özel verilerinin üçüncü tarafların eline geçmesinden endişe duymadan kullanabilmeliler.
– Arama sonuçları ve IP adreslerini ne yaptığınızı detaylı olarak açıklayın. Ne kadar süre bu bilgileri tuttuğunuzu, hangi koşullar altında üçüncü partilere verdiğinizi vb.
– Online arama sonuçları isteyen kullanıcıya hangilerini istediğini seçebilme hakkı tanıyın.
(****)

Ubuntu, tüm GNU/Linux dağıtımları içerisinde üçüncü, masaüstü dağıtımı anlamındaysa en yaygın kullanılan, özellikle kullanım kolaylığı, güncelliği, kullanıcı dostu olması anlamında tercih edilen ve bir “alternatif” olarak görülen bir dağıtım. Ancak zaten özgür olmayan paketleri alenen destekleyen depoları, sınırlarını çizen karakterini belli eden bir sözleşmesi olmaması -bir Debian değil yani- gibi konularla özgür yazılım camiasında ufak çaplı tartışmalar yaratan ama tüm bunlara rağmen son kullanıcı düzeyinde Linux’un gündelik kullanımı anlamıyla değerli bir örnek yaratmış olması da gözden kaçmaması gereken Ubuntu, bugün için çelişkinin belirginleştiği bir aşamada bulunuluyor. Bir yanda özgür yazılımın özgür olmasını -haliyle- talep eden kullanıcılar ve Ubuntu’nun görülmeyen asıl dinamosunu oluşturan gönüllü geliştiriciler; bir yanda eni sonu kar isteyen, sermaye biriktirme derdi olan, bunun için “şeytanın koluna girmekten” de yer yer çekinmeyen bir şirket. Ubuntu bu bileşkenin toplamı, bu çelişkilerin de toplamı aynı zamanda. Bu çelişkili birliktelikte hangi tarafın özgür yazılımın gelişiminin önünü açacağı, hangi tarafın o gelişimde sınır oluşturduğu alenen ortada. Stallman’ın ünlü sözlerine göndermeyle; Özgür yazılımı hak ediyoruz, bu sınırların hiç olmayacağı bir dünyayı da.

—-
* Dijital kelepçe ya da resmi adıyla Digital Rights Management -DRM (Dijital Haklar Yönetimi): Fikri mülkiyet yasaları temelinde müzik, e-kitap, oyun, film gibi dijital medyaların “hak sahiplerinin” tanımlanması, bunlar haricindeki herkesin paylaşımına kısıtlanması, gerekirse medyanın çalışmaz hale gelmesini sağlayan “koruma”. Apple, Amazon ve Sony tekelleri DRM’in öncüleri kabul edilir.

** Canonical patronunun ilk duyurusu: “Amazon search results in the Dash”, Mark Shuttleworth

*** FSF’te yayınlanan orijinal makale: “Ubuntu Spyware: What to do?”, Richard Stallman

**** eff.org’daki orijinal makale: “Privacy in Ubuntu 12.10: Amazon Ads and Data Leaks”, Micah Lee

Bir yorum

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*