Anasayfa » GÜNÜN İÇİNDEN » Sosyalist kenti hayal etmek

Sosyalist kenti hayal etmek

 

Çocuk Oyunları için çizim, Vladamir Stenberg, 1928
Bu çalışma, Moskova’da kamu parkları üzerine görsel çalışmalar dizimin üçüncüsüdür. 1917 Ekim Devrimi’nden sonra 1930’lu yılların başlarına kadar olan döneme odaklanıyorum. Kısa bir tarihsel özetle başlayıp sonra sosyalist kenti tasarlama süreçlerine yoğunlaşıyorum. Daha öncekilerde olduğu gibi, daha fazla bilgi topladıkça bu çalışmaları ilerletmeyi sürdüreceğim.

Vladimir Favorsky’nin Devrimci Yıllar serisinden

Ekim Devrimi’nden sonra Rusya uluslar arası ve iç çelişkilerle sarsılmaya devam ediyordu. Birinci Dünya Savaşı’ndan çekilinmiş olmasına karşın, eski egemen sınıfın (Beyaz Ordu), köylülerin (Yeşil hareket), anarşistlerin (kara hareket) ve başka etkenlerin yarattığı karışıklar Bolşevik devleti tehdit etmeye devam ediyordu. İstikrar ve kaynak yoksunluğu, yeni kentsel gelişimi ilerletmeyi neredeyse imkansız hale getiriyordu. Bununla birlikte Devrim yeni sosyalist dönemde kent planlaması fikirlerinin bir patlamasına yol açtı. Yeni iktidar toplumu, kaynakların komünal sahipliği, evrensel eğitim, ücret ve cinsiyet eşitliği, küresel emperyalizme son verme, ve kent ile kırı kaynaştırma gibi Marksist ilkeler temelinde yeniden yaratma arayışına girdi.

Kent ve kır emekçileri panelleri, N. A. Tyrsa, 1918

Ortaya çıkan fikirler, Rusya ve dışından sosyal organizasyon ve ütopik düşüncenin farklı türlerinden çıkışını alıyordu. İç cephede, geleneksel köy komünleri, işçi sovyetleri ve nihilizm, anarşizm ve komünizmin uzun süreli gelenekleri vardı. Marx ve Engels’e ek olarak, Paris Komünü ve Meksika Devrimi gibi uluslar arası etkiler yeni bir sosyal düzene dair görüşleri esinliyordu. Kent planlamasında, Ebenezer Howard’ın Bahçe Kentleri (kısmen Rus komünist-anarşisti Peter Kropotkin’den esinlenir) önemli bir rol oynadı. Politikacılar ve tasarımcılar arasında dolaşan kent planlaması fikirlerinin bir çoğu, dönemin popüler bilim-kurgusunu çağrıştırır. Yazarlar, komünal yaşam, uluslar arası bütünleşme, cinsiyetçi hiyerarşilerin kaldırılması, hatta kentlerin sönümlendirilmesi üzerine çalkantılı görüşler geliştirdi (kent planlamasına ilişkin bu yazılara ilginç bir giriş için bkz. Devrimci Hayaller, Richard Stites).

Yeni devrimci toplumda kır ve kentin bütünleşmesini kutlayan takvim, Mizyakin, 1923

Marc Chagall savaş yetimlerine resim eğitimi veriyor, 1918

Devrimci iktidar, meşruluğunu artırmak ve yeni değerlerini kitlelerle paylaşmak ve taşımak için sanatçı ve tasarımcılara çağrıda bulundu, ajitprop anıtlarını, kitle gösterilerini, cenaze törenlerini, oyunları, şenlikleri ve diğer yaratıcı çalışmalarını destekledi. Bu çalışmalar yüksek düzeyde deneyimsel olma eğilimindeydi, Avrupa avant-gardından ve Rus halk geleneklerinden esinleniyordu. Sanatçı ve tasarımcılar sosyal sorunlara işlevsel çözümler üretmeye çalışsa da, çalışmaları çoğunlukla çok canlandırıcı bir yaratıcılık taşıyordu ama pratik çözümler içermiyordu.

Kayma Kuvveti İnşası, Lyubov Popova, 1921

Ajitprop treni, 1919

S

Sanat öğrencileri ve öğretmenleri Gorki Parkındaki VKhUTEİN atelyelerinde gösteri sahneleri üzerinde çalışırken

Georgi ve Vladimir Stenberg tarafından tasarlanan set, 1925

El Lissitzky tiyatro için bir model üzerinde çalışırken

Fantazi No 20, Yakov Çernikov

VKhUTEMAS (Yüksek Sanat ve Teknik Stüdyoları, ya da enstitüye dönüştüğünde VKhUTEİN) yeni iktidar tarafından 1920’de kuruldu. Amacı öğrencileri toplumun ilerletilmesine yönelik yaratıcı becerileri uygulayarak, “sanatçı-inşacılar” haline getirmeye hazırlamaktı. Ülkedeki en yetenekli sanatçı ve tasarımcıların çoğunu istihdam etti ve yenilikçi çalışma ve fikirlerde dünyanın en ünlüsü haline geldi.

VKhUTEMAS’ta öğrenci çalışmaları sergisi, 1920’lerin başları

Kinetik İnşaa, Naum Gabo

Mimarlar, sosyalist idealler temelinde anıtlar, binalar ve kentler tasarlamak için açılan yarışmalarda yer aldılar. Çalışmaları, yeni teknoloji, komünal yaşam, halk sağlığı, yeşil alan ve eşitlikçi bir toplum arayışlarını kapsar. Dünya çapında ünlü tasarımcılar (aralarında Hannes Meyer, Ernst May, Mies van der Rohe, Frank Lloyd Wright ve Le Corbusier de vardır) 1920’lerde ve 30’larda Moskova’da çalıştılar ya da ziyaret ettiler. Rusya’ya yarışmalar, sergiler, fikirler ve çoğunlukla devrimci davayı desteklemek için geldiler.

Lenin Enstitüsü için model, İvan Leonidov, 1927-28

Nikitskii Kapıları yakınında bir gökdelen için eskiz, El Lissitzky, 1925

Nikitskii Kapıları yakınındaki gökdelen için fotomontaj

Bir işçi klubünün iç mekan tasarımı, Rodçenko, 1925

Bir Uluslar arası stadyum için plan, El Lissitzky

Sosyalist kent fikirleri, genellikle urbanist (kentçi) ya da disurbanist (kentten uzaklaşmacı) tarzda şekilleniyordu. Kentçi fikirler görece yoğun Le Corbusyan tarzda yükselen binaların yeşil alan denizleri içine yerleştirilmesiyle karakterize oluyordu. Kentten uzaklaşmacı planlar tüm ülkeyi kateden ana yollar boyunca uzanan prefabrik evler öngörüyordu, Arturo Soria y Mata’nın Lineer (Çizgisel) Kent’i ve Frank Lloyd Wright’ın Broadacre Kenti ilk akla gelenler. Moskova’nın dışında bir Yeşil Kent için yarışma bu fikirlerin daha da geliştirilmesi için fırsat verdi. Söz konusu kent yapılmamış olsa da, dönemin kamusal yeşil alanlar için cesur fikirlerini gösteren bir örnektir.

Le Corbusier’in Urbanizm (Kentçilik) kitabının Rusça çevirisi

Nikolay Milyutin’in bir Çizgisel Kent için planı. Yerleşim alanları (A) ve sanayi alanları (E) yeşil bir kuşağı paylaşır. Sanayi alanı boyunca demiryolu çizgileri uzanır.

Sergey Şestakov’un daha büyük Moskova için planı, 1925. 1) Merkezi bölge. 2) Sanayi. 3) Aralarında yeşil alanlar olan yerleşim bölgeleri. Kent yeşillikler ve demiryolları halkaları ile çevrelenir.

Kayakçılar (Ağaçların Arasında), Sergey Luşişkin, 1926

Tüm arazilerin 1917’de ulusallaştırılması, Kültür ve Dinlenme Parklarının eski aristokratik araziler üzerinde kurulabilmesinin yolunu açtı. Gorki Parkı ilkiydi, 1928’de kuruldu. Bu dönemin çalışmalarının çoğunda manzara tasarımı yoktur. Belki bunun bir aristokratik alışkanlık olduğu düşünülüyordu, belki manzara yeni teknolojiler kadar heyecan verici bulunmuyordu, veya basitçe ben henüz bunu keşfedebilmiş değilim. Çatı bahçeleri ve yeşil çevreli yüksek apartman blokları dönemin bilim-kurgu romanlarında ve sosyalist kent planlarında ortaktır. Binalar yüksek hızlı ulaşım ile bağlantılıdır ve yeşil alanlar sanayiyi tamponlamak için kullanılır. Teknoloji ve sanayi günün öncelikleri konuları olsa da, halk sağlığını yeşil alanlarla koruma Sovyet planlamasında süreklilik kazanmış bir öğedir.

Moskova’yı Proleter Devletin bir model sosyalist kentine dönüştürmek, Aleksandr Dejneka, 1931

Bu dönemin bilgisinin küçük bir kısmını edindikten sonra, en çok tasarımcıların yeni tasarımlarıyla etkileşime girecek halka doğru yaratıcı, çoğunlukla didaktik, yönlendirici veya yoğun tutum içeren (akla Rodçenko’nun İşçi Klubundeki iskemleleri geliyor) bu tür yaratıcı deneylerdeki büyük potansiyelden etkilendim. Bunları özümsemek ve bu dönemin parklarının kuruluşu için daha fazla bilgiye ulaşmayı umut etmek için biraz daha zamana ihtiyacım var. Ama şu an için bunu gönderiyor ve başkalarının da bu işe katılacağını umuyorum.

kaynak: thepolisblog.org

26 Aralık 2009

Çeviri: Devrimci Proletarya

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*